UAT را با سناریو، پیششرط، داده، Expected و Actual اجرا کنید؛ Fail را به Defect و Retest و تصمیم پذیرش را به معیار خروج وصل کنید.
UAT یا User Acceptance Testing بررسی میکند کاربر/نماینده کسبوکار میتواند سناریوهای واقعی را با راهحل تحویلی انجام دهد و نتیجه با نیاز پذیرفتهشده سازگار است. UAT جای Unit، Integration، Security یا Performance test نیست؛ آخرین اجرای نمایشی هم محسوب نمیشود.
آزمون پذیرش کاربر یا UAT چیست؟
UAT بر «آیا برای استفاده موردنظر مناسب است؟» تمرکز دارد. سناریو از فرایند کسبوکار میآید، Expected result پیش از اجرا نوشته میشود و تصمیم پذیرش به شواهد Test case و Defect وابسته است.
نقشها:
| نقش | مسئولیت |
|---|---|
| Business owner | دامنه و تصمیم پذیرش |
| UAT lead | برنامه، محیط و گزارش |
| End-user نماینده | اجرای سناریوی واقعی |
| Product/BA | رفع ابهام Requirement |
| Dev/QA | Triage و Fix، نه دستکاری نتیجه |
پیششرط شروع UAT
- Requirement و دامنه Baseline شده؛
- Build مشخص و قابل شناسایی است؛
- تستهای فنی توافقشده Passed هستند؛
- محیط UAT پایدار و از Production جداست؛
- داده تست غیرحساس و قابل Reset آماده است؛
- User/Role و دسترسی ساخته شده؛
- Defect workflow و Severity تعریف شده؛
- Entry/Exit criteria تأیید شده است.
بدون Build number و داده کنترلشده، بازتولید Fail دشوار میشود.

قالب سناریوی UAT
Test ID:
Business process:
Requirement ID:
Role:
Preconditions:
Test data:
Steps:
Expected result:
Actual result:
Evidence:
Status: Not run / Pass / Fail / Blocked
Defect ID:
Tester / Date / Build:
Expected result را قبل از اجرا بنویسید و از «درست کار کند» پرهیز کنید. نتیجه باید قابل مشاهده باشد.
نمونه حلشده UAT
نمونه زیر ساختگی است:
| فیلد | مقدار |
|---|---|
| Test ID | UAT-INV-03 |
| سناریو | دعوت عضو به فضای کاری |
| پیششرط | مالک وارد شده؛ ظرفیت ۱ صندلی دارد |
| داده | user.sample@example.com |
| گامها | Members > Invite > Email > Send |
| انتظار | دعوت Pending ساخته؛ پیام موفق؛ ایمیل یکبار صف شود |
| نتیجه واقعی | دعوت ساخته شد؛ دو ایمیل صف شد |
| وضعیت | Fail |
| Defect | BUG-142 |
Pass/Fail باید براساس Expected result باشد، نه اینکه Tester «در کل راضی بود».
طراحی سناریوهای پوششی
برای هر فرایند فقط Happy path ننویسید:
- مجوز Role مختلف؛
- مقدار حداقل/حداکثر؛
- داده تکراری؛
- ظرفیت تمامشده؛
- قطع/Retry؛
- تاریخ و منطقه زمانی؛
- فارسی/RTL و موبایل؛
- Cancel و برگشت؛
- Audit و Notification؛
- Accessibility پایه.
سناریو را از هدف کاربر بنویسید، نه کلیکهای UI. UI ممکن است تغییر کند ولی Business outcome ثابت بماند.
ثبت Defect و Retest
در Fail این موارد را ثبت کنید:
Build + Environment + Role + Test data
Steps to reproduce
Expected vs Actual
Screenshot/Log بدون داده حساس
Severity و Business impact
پس از Fix، همان Test را روی Build جدید Retest کنید و Regressionهای مرتبط را اجرا کنید. Status قبلی را روی Pass بازنویسی نکنید؛ تاریخچه Run را نگه دارید.
Blocked یعنی امکان اجرا نبوده، نه Pass و نه Fail. علت Block و Owner رفع مانع لازم است.
معیار خروج و تصمیم پذیرش
نمونه معیار:
- همه سناریوهای Critical اجرا شدهاند؛
- هیچ Defect بحرانی باز نیست؛
- Defectهای باقیمانده Owner و تصمیم Risk دارند؛
- Evidence و Run history کامل است؛
- Business owner یکی از Accepted، Conditional یا Rejected را ثبت کرده است.
پذیرش مشروط باید شرط، موعد و مسئول روشن داشته باشد. Sign-off اثبات بینقصبودن محصول نیست؛ تصمیم آگاهانه درباره ریسک شناختهشده است.
مدیریت داده و محیط
از داده Production واقعی در UAT استفاده نکنید مگر فرایند قانونی، Masking و دسترسی کاملاً تعریف شده باشد. داده ساختگی باید سناریوهای واقعی را پوشش دهد و پس از Run Reset شود.
اطلاعات آزمون را در یادداشت نوتوا، کارهای Fix را در تسکها و آمادگی تحویل را با چکلیست تحویل پروژه مدیریت کنید. UAT خود صورتجلسه تحویل نیست.
چکلیست UAT
- Scope، Build و Environment مشخصاند.
- نماینده واقعی کسبوکار انتخاب شده است.
- داده تست امن و Resetپذیر است.
- Expected result پیش از اجرا نوشته شده است.
- Happy، Error و Permission path پوشش دارند.
- Actual و Evidence ثبت شدهاند.
- Blocked با Fail/Pass اشتباه نشده است.
- Defect به Test ID پیوند دارد.
- Retest روی Build جدید ثبت شده است.
- تصمیم پذیرش و ریسک باقیمانده شفاف است.
پرسش های متداول
UAT را تیم توسعه اجرا میکند؟
نماینده کاربر/کسبوکار باید رفتار موردنیاز را تأیید کند؛ Dev و QA محیط، رفع خطا و شواهد فنی را پشتیبانی میکنند.
Blocked همان Fail است؟
خیر؛ Blocked یعنی پیششرط یا محیط اجازه اجرا نداده است. علت و Owner مانع ثبت و سپس Test دوباره اجرا میشود.
Sign-off یعنی محصول بدون خطاست؟
خیر؛ یعنی تصمیمگیر براساس Test و ریسک شناختهشده پذیرفته، مشروط پذیرفته یا رد کرده است.
جمعبندی
UAT سنجش کاربردپذیری راهحل برای فرایند پذیرفتهشده کسبوکار است. سناریو، پیششرط، داده، Expected و Actual را قبل/حین اجرا ثبت کنید، Fail را به Defect و Retest پیوند دهید و پذیرش را براساس معیار خروج و ریسک شناختهشده انجام دهید.